اشتراك خبرنامه‌
پست الكترونيكي:

مقاله‌هاي مرتبط با كنكور

عزت نفس، ضامن موفقيّت در پيشرفت تحصيلي

غلامرضا آتش دامن - از استان خوزستان

عزت نفس عبارت است از احترام به خود، خود ارزشمند دانستن يا تصويري كه شخص از خودش دارد.
مسأله عزت نفس و مقوله ارزيابي مثبت از خود از اساسي ترين عوامل در رشد مطلوب شخصيت كودكان و نوجوانان است.

 

عزت نفس عبارت است از احترام به خود، خود ارزشمند دانستن يا تصويري كه شخص از خودش دارد. مسأله عزت نفس و مقوله ارزيابي مثبت از خود از اساسي ترين عوامل در رشد مطلوب شخصيت كودكان و نوجوانان است. مطالعات و پژوهش هاي متعدد نشان مي دهند كه كودكان و نوجواناني كه داراي احساس خودارزشمندي و عزت نفس قابل توجهي هستند، نسبت به همسالان خود در شرايط مشابه، پيشرفت تحصيلي و كارآمدي بيشتري از خود نشان مي دهند. پرورش احساس خودارزشمندي و عزت نفس در كودكان و نوجوانان از مهمترين وظايف و رسالت هاي اوليا و مربيان است كه در اين ارتباط بيشترين نقش برعهده الگوهاي رفتاري است.

يافته هاي تحقيقاتي پيرامون تأثير عزت نفس بر پيشرفت تحصيلي

در يك تحقيق دانشگاهي با عنوان اثرات عزت نفس بر عملكرد دانش آموزان دختر و پسر سال اوّل تا سوم دبيرستان كه در شهرستان اهواز صورت پذيرفته، اثرات عزت نفس بر عملكرد افراد بررسي شده است.

در اين تحقيق از ۳۶۰ نفر دانش آموز دختر و پسر (كلاس اوّل تا سوم دبيرستان) كه به طور تصادفي انتخاب شده بودند استفاده شد و سطح ۵ درصد به عنوان سطح معني دار بودن، انتخاب شد.

يافته هاي تحقيق نشان داد كه افزايش و كاهش عزت نفس دانش آموزان دختر و پسر، باعث افزايش و كاهش عملكرد آنها شده است. نتايج اين تحقيق فرضيه هاي مطرح شده و يافته هاي تحقيقات قبلي را مورد تأييد قرار مي دهند. همچنين در يك تحقيق كه در شهرستان مشهد با هدف بررسي رابطه عزت نفس و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان دبيرستاني نظام جديد انجام شد به اين يافته رسيد كه ميان عزت نفس و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان رابطه معناداري وجود دارد.

پژوهشگران در تحقيق هاي ديگري كه در بررسي رابطه عزت نفس و پيشرفت تحصيلي دانش آموزان در شهرستان اهواز صورت گرفته است، پي برده اند كه ميان عزت نفس و عملكرد تحصيلي در دانش آموزان همبستگي مثبت وجود دارد يعني ميان دو متغير، عزت نفس عامل مهمتر و بزرگتري است تا عملكرد تحصيلي و به عبارت ديگر عزت نفس عامل يا علّت اوليه براي عملكرد تحصيلي است.

 رهنمودهاي كلي براي بالا بردن عزت نفس كودكان و نوجوانان

براي بالا بردن عزت نفس در دانش آموزان راه هايي وجود دارد كه در اينجا به اختصار به چند مورد از آنها اشاره مي شود.

ـ والدين به عنوان الگو و سرمشق خصوصاً قبل از ورود كودك به مدرسه مي توانند از طريق چگونگي درگيري با مسائل زندگي نقش مهمي در عزت نفس كودكان خود داشته باشند.

ـ براي افزايش عزت نفس ضروري است اوليا و مربيان به تفاوت هاي فردي، ويژگي هاي رشدي، مهارت ها ، قابليت ها، عواطف ، منش و استعدادهاي كودك توجه جدي كنند.

ـ داشتن احساس اعتماد به فرزندان و سپردن برخي مسئوليت هاي منزل به او، كودك و يا نوجوان را در بهره گيري از استعدادها ياري مي كند و عزت نفس او را افزايش مي دهد.

ـ در شرايط آموزشي، بر فعاليت هاي دانش آموزان در يادگيري تأكيد شود نه بر پيشرفت آنان.

ـ اگر مادر و پدر، رفتار پسنديده كودك را تقويت كنند و رفتار ناپسند او را مورد بي اعتنايي قرار دهند، به كودك كمك كرده اند تا بينش مثبتي در او نسبت به پيشرفت پيدا شود.

ـ به جاي انتقاد، از تحسين استفاده كنيد. بچه هايي كه مورد انتقاد قرار مي گيرند، همان برخورد را با خودشان خواهند داشت و در نهايت اشخاصي خواهند شد با عزت نفس پايين، تحسين، ابزار بسيار مهمي در طول فرآيند تربيت كودك است. والدين فكر مي كنند اگر به طور دايم از كودكان خود انتقاد و اشتباه آنها را يادآوري كنند به آنها كمك مي كنند، چرا كه تصور آنها بر اين است كه كودكان با اين تذكرات پرورش خواهند يافت، امّا از خودتان سؤال كنيد آيا دوست داريد اشتباه هاي شما را بگويند؟ آيا اگر دايماً از شما انتقاد شود، پيشرفت خواهيد كرد؟ واقعيت اين است كه ما از آنچه انجام مي دهيم دفاع مي كنيم و لذا اگر مورد انتقاد قرار بگيريم، كارمان را ادامه خواهيم داد و همين صفت يكدندگي كه فطري است به ما اجازه نمي دهد كه انتقاد را بپذيريم. در پس تمامي انتقادها اين جمله قرار دارد: اگر فقط بيشتر شبيه من بودي و مثل من زندگي مي كردي، بهتر از اين بودي، امّا هيچ كس، حتي فرزند شما، دقيقاً خود شما نيست. پس بچه ها را به دليل تلاشي كه مي كنند تحسين كنيد، حتّي اگر ناموفق باشند، چرا آنها ريسك كرده اند. شرايطي فراهم كنيد كه فرزندانتان بدانند شما در كارهاي آنها همراهشان هستيد. به دنبال انتقاد از آنها نيستيد. بدين ترتيب براي ساختن يك تصوير مثبت در كودكان گام مثبتي برداشته ايد.

ـ نگذاريد كودكان، خود را تحقير كنند. هر وقت عبارات «من هيچ كاري نمي توانم انجام دهم.» «من نمي توانم دوچرخه سواري كنم» را از آنها شنيديد، در واقع به شما پيام داده مي شود كه عزت نفس آنها را بالا ببريد. در اين مواقع نيازي به ارائه سخنراني طولاني نيست. فقط بايد آنها را با عبارات مثبت تشويق كنيد. مثلاً «اگر از ذهنت استفاده كني، همه كار مي تواني انجام بدهي.» «اگر تلاش كني مي توني آن مسأله رياضي را حل كني.» «اگر كمي دقّت كني از عهده آزمون برمي آيي، بيا امتحان كنيم زود باش.»، «چرا فكر مي كني بلد نيستي؟ امتحان كن» پس از جملات ساده و مثبت تأكيدي كه اعتماد به نفس كودك را بالا مي برد استفاده كنيد. اگر بچه ها اين گونه جملات را مرتب بشنوند جملات مثبت تر را هم خواهند پذيرفت. هر وقت كسي در خانواده مي گويد: من نمي توانم كاري را انجام دهم يكي ديگر از اعضاي خانواده مي گويد «موفقيت از مي توانم ها به دست مي آيد نه از نمي توانم ها». اين عبارت شعار ساده و كوتاهي است، امّا براي اين كه انسان بتواند يك كودك را براي انجام كاري به تلاش وادارد، بسيار كارآمد و مؤثر است.

ـ سعي كنيد تأكيد بر معيارهاي ظاهري موفقيت را كم كنيد. دويدن بي امان به دنبال پاداش، پول ، مقام و درجه، رتبه اوّل داشتن و اصولاً اهداف مادي يقيناً عزت نفس كودكان را پايين مي آورد، يادمان باشد عزت نفس از نفس و از درون مي آيد نه از يافته ها و آنچه كسب مي كنيم يا به دست مي آوريم. وقتي كودك با اين باور بزرگ مي شود كه فقط اگر نمرات خوبي بگيرد آدم شايسته اي است. اگر نمره متوسطي در كارنامه اش پيدا شود احساس حقارت خواهد كرد و بديهي است كه هر كودكي روزي در زندگي اش نمره اي متوسط يا پايين خواهد گرفت، شما نمي توانيد هميشه نفر اوّل يا برنده يك مسابقه باشيد، امّا هميشه مي توانيد خود را انسان شايسته و ارزشمندي بدانيد.

عزّت نفس كودك حاصل ارزيابي اي است كه او از خود دارد. او بايد احساس يك فرد شايسته را داشته باشد. حتي اگر نمرات او كمتر از ميزان انتظارش باشد يا اين كه در مسابقه اي مدال دلخواه خود را كسب نكند. به جاي تقويت معيارهاي ظاهري موفقيت در كودكان، بايد در تمامي دوران زندگي، معيارهاي دروني آنها را تقويت كرد. براي اين كار چاره اي نداريد جز اين كه اهميّت زيادي را كه براي موفقيّت و رقابت قائل شده ايد، كاهش دهيد. به جاي اين كه از كودكتان بپرسيد، «معدل كارنامه ات چند شده است؟» سؤال كنيد، «آيا از خودت راضي هستي؟» به جاي اين كه بپرسيد «آيا در آزمون زبان موفق شدي؟» سؤال كنيد، «آيا فكر مي كني در زبان پيشرفت كرده اي؟» به جاي اينكه بپرسيد: «آيا برنده شدي؟» سؤال كنيد «آيا از اين كه در مسابقه شركت كردي و مهارت بيشتري كسب كردي، لذّت مي بري؟»

كودكاني كه مي دانند بدون پاداش هاي ظاهري همچنان احترام به آنها حفظ مي شود دايم در مسير موفقيت هايي كه دوست دارند باقي مي مانند، امّا كودكاني كه دايم به دنبال معيارهاي ظاهري موفقيت مي دوند، در مسير مصرف داروهاي آرام بخش، ابتلا به زخم معده و عزت نفس پايين قرار دارند. واقعيت خيلي ساده است هيچ كس نمي تواند هميشه در مقايسه با ديگران نفر اوّل باشد. امّا همه مي توانند در نظر خود نفر اوّل باشند. به شرطي كه ملاك، معيار دروني باشد. شركت در يك مسابقه دو ۱۰ كيلومتر و اتمام مسابقه، مي تواند براي فردي كه به دنبال معيارهاي دروني است، يك شاخص نمره اوّل باشد، امّا اگر شخصي به دنبال شاخص هاي ظاهري براي موفقيت باشد، حتماً بايد مسابقه را ببرد تا احساس كند عزت نفس مثبتي دارد و در طول تاريخ بشر، هيچگاه يك نفر هميشه برنده مسابقه نبوده است.

ـ به كودكان بياموزيد با خود روراست و صادق باشند. كودكان هر بار كه خود را فريب مي دهند نظرشان در مورد خودشان تخريب مي شود. كودكي كه دچار خودفريبي مي شود، دنياي بزرگي مي سازد تا ديگران را نيز فريب دهد و در نهايت نظر ديگران را دليل اين دنياي خود ساخته مي داند. براي اين كه از كودكانتان افراد صادقي بسازيد بايد از چنين جملاتي استفاده كنيد: «اگر علت برنده نشدن تيم شما در مسابقه امروز، اين بود كه تيم رقيب بهتر بازي كرد، اهميتي ندارد. همه آدم ها سرانجام روزي بازنده مي شوند حتي اگر مسئولان هم كوتاهي كرده اند، نبايد به دليل اين باخت آنها را سرزنش كني» يا «اگر در درس فيزيك نمره خوبي نگرفته اي، به اين علت است كه در اين درس ضعيف هستي. نه اين كه معلم شما معلم بدي است.

فكر مي‌كنم به جاي اين كه وقت زيادي صرف انتقاد از معلم خود كني، بايد بيشتر به درس فيزيك توجه كني.» يا حتي اگر دير هم به مدرسه برسي، باز هم بچه خوبي هستي، اما وظيفه شما اين است كه به موقع به مدرسه برسي، حتي اگر اتوبوس به موقع نيايد. كودكي كه ياد بگيرد با خود روراست باشد، داراي عزت نفس خواهد بود و اگر شما هميشه براي صداقت و راستگويي ارزش قائل باشيد، اين امر قابل آموزش خواهد بود. به عنوان مثال: دروغ نگوييد تا مجبور شويد فرزند خود را به دليل همين كار سرزنش كنيد. تمهيداتي بينديشيد تا هميشه شرايط براي گفتن حقيقت فراهم باشد و در عين حال كودك خود را به دليل گفتن حرف راست تنبيه نكنيد. دروغ گويي نشانه عزت نفس ضعيف است و نمي توان با گفتن دروغ شرايط خانه را براي گفتن حرف هاي راست فراهم كرد. اگر كودك شما ياد بگيرد براي اين كه نزد شما عزيز باشد نيازي به تظاهر ندارد، به او كمك كرده ايد تا خود را با زندگي و نيز با دنياي درون خود هماهنگ كند.

ـ كودكي كه مرتكب غفلتي مي شود، انسان غافلي نيست، بلكه فقط عمل كرده است و اين عمل به او فرصت رشد مي دهد. كودكي كه در درس رياضي ضعيف است آدم كندذهني نيست بلكه در اين مرحله از زندگي، دانش رياضي او در اين سطح است. شما مي توانيد به كودك خود بياموزيد كه از اشتباه هاي خود درس بگيرد و تا زماني كه مي داند ارزش او ناشي از عملكرد او در يك كار خاص و در يك روز مشخص نيست هرگز نگراني به خود راه ندهد. دقت كنيد تا زماني كه وجود داريد ارزشمند هستيد اگر خودتان چنين بگوييد، نه كمتر، نه بيشتر، ارزشمندبودن براساس عملكرد نيست بلكه چيزي است كه هر روز همراه شما است. لذا هر روز به كودكان خود به ويژه پس از اين كه مرتكب اشتباهي مي شوند اين نكته را يادآوري كنيد كه صرف نظر از عملكردشان، ارزشمند هستند. اگر مي خواهيد كودكان شما ارزيابي مثبتي از خود داشته باشند، همواره به آنها يادآوري كنيد كه «من فردي هستم كه رفتارهايي دارم، امّا من رفتارهايم نيستم.»

ـ بچه ها دوست دارند احساس استقلال كنند تا عزت نفس بالايي داشته باشند و شما مي توانيد دست از ادعاي مالكيت خود به كودكان برداريد و آنها را تشويق كنيد تا به طور مستقل فكر كنند و در نتيجه عزت نفس آنها تقويت شود. گاهي از اين سؤالات استفاده كنيد: «به چه فكر مي كني؟» «در انتخابات به چه كسي رأي مي دهي؟» «اوّل تو مسأله را حل كن بعد من راه حل را بررسي مي كنم» يادتان باشد. استقلال عزت نفس را تقويت مي كند. در حالي كه وابستگي، عزت نفس را از بين مي برد.

نتيجه گيري

عزت نفس (self-esteem) يعني احترام و حرمتي كه براي خود قائل هستيم. بهره مندي از عزت نفس علاوه بر آن كه جزئي از سلامت رواني محسوب مي شود، با پيشرفت تحصيلي نيز مرتبط است. محققان بسياري دريافته اند كه بين عزت نفس مثبت و نمرات بالا در مدارس رابطه وجود دارد. اين ارتباط حتي زماني كه كودكان خودشان را به عنوان دانش آموزان ارزيابي مي كنند بالاتر است كه مي توان آن را « عزت نفس تحصيلي» آنها نام برد. كودكاني كه از عزت نفس بالايي برخوردارند، پيوسته نسبت به آنهايي كه همان ميزان توانايي را دارند امّا عزت نفس پاييني دارند عملكرد بهتري نشان مي دهند.

آنها همچنين اهداف بالاتري براي خود تعيين كرده، نياز كمتري به تأييد والدين از خود نشان داده، در برابر شكست كمتر تضعيف شده و ديدگاه واقع بينانه تري نسبت به توانايي هاي خود دارند. بايد اذعان داشت اگر ما به خودمان ايمان داشته باشيم و خودمان را باور كنيم نه فقط مي توانيم خود را تغيير دهيم و بهبود بخشيم بلكه مي توانيم ايران را آباد كنيم و آن را مملكتي بسازيم متشكل از افراد فهميده كه نه فقط براي يكديگر احترام قائل اند بلكه به خود نيز ارج مي نهند.

منبع: سايت ميگنا

موضوع: رموز موفقيت

امتياز: 3.4 تعداد رأي: 5

امتياز دهيد:

نظرات:

15/11/1392 ساعت 13:25
ناشناس:
هي بد نبود


نام شما: *
نظر شما: *
حاصل عمليات: ۸ - ۴ =

بسياري از افرادي كه مقاله‌ي فوق را خوانده‌اند، اين مقاله‌ها را نيز خوانده‌اند:


مقالات مرتبط:


آموزشگاه‌ها مدارس دبيران ناشران كتاب‌ها اخبار مقاله‌ها سايت‌هاي مرتبط اخبار همكاران
صفحه‌ي اصلي درباره‌ي ما تماس با ما جست و جو نظرات پرسش‌هاي متداول تعرفه‌ي آگهي